Gümrük Denetimi Nedir? Kontrol Türleri ve Zamanaşımı

Gümrük denetimi; ithalat, ihracat ve transit işlemlerinin gümrük mevzuatına uygunluğunu sağlamak amacıyla gümrük idareleri tarafından yapılan kontrol ve inceleme faaliyetleridir. Bu denetimler işlem sırasında veya eşyanın tesliminden sonra gerçekleştirilebilir.

Toplumlar ve insanlığın gelişimine paralel olarak ortaya çıkan devlet idareleri diğer toplumlarla ve devlet idareleriyle kültürel, askeri, ticari vb. alanlarda tarih boyunca etkileşim içerisinde varlıklarını sürdürmektedirler. Bu etkileşim ile ihtiyaçların karşılıklı olarak giderilmeye çalışılması uluslararası ticaretin gelişmesine neden olmuştur. Bu gelişim içerisinde küresel düzeyde gerçekleştirilen standartlar ve ortak tarife vb. uygulamalar dış ticaret üzerinde korumacı anlayışın etkisini azaltsa da tamamen ortadan kaldırmaya yetmemiştir. Ülkeler ekonomik çıkarlarını gözetmek amacıyla çeşitli düzenlemeler yapma ihtiyacı hissetmiştir.

Korumacı dış ticaret politikaları, ithalat ve ihracat süreçlerinde işletmeleri farklı konularda yükümlülük altına sokmaktadır. Bu yükümlülükler arasında gümrük vergilerinin yanı sıra tarife dışı önlemler olan ürün güvenliğine yönelik standartlar ve uygulamalar, lisanslar, izinler, ithalat yasakları vb. birçok düzenleme yer almaktadır.

Türkiye’de dış ticaret rejimine ilişkin gümrük vergileri ve ticaret politikası araçlarının etkin bir şekilde kullanılması, usulsüzlüklerin engellenmesi birtakım kontrolleri zorunlu kılmıştır. Bu husus Gümrük Kanunu’nun 3/13 üncü maddesinde geçen “Gümrük kontrolü” deyimi ile kavramlaşmıştır.

Kanun’da; “Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve diğer benzeri uygulamalar” şeklinde tanımlanmıştır.

Gümrük kontrollerini, cari gümrük işlemleri sırasında gümrük idaresinin yerine getirdiği kontroller ve eşyanın yükümlüsüne teslim edildikten sonra gerçekleştirilen ikincil kontroller (sonradan kontrol) şeklinde sınıflandırmak mümkündür. Bu yazımızda gümrük kontrolleri bu çerçevede açıklanmaya çalışılacaktır.

Gümrük Denetimlerinde Risk Analizinin Rolü

Gümrük idaresi için “Risk” kavramı, Türkiye Gümrük Bölgesinde eşyanın girişi, çıkışı, transiti ve nihai kullanımının ulusal ve uluslararası düzenlemelere aykırı şekilde ülkenin mali, ticari, güvenlik, emniyet, çevre vb. çıkarlarını tehlikeye düşürme ihtimalini ifade etmektedir.

Mevzuata uyum amacıyla yapılacak kontrollerin sağlıklı şekilde yürütülmesi, risk kriterlerinin belirlenerek denetim/kontrol imkân ve kabiliyetlerinin bu unsurlar üzerinde yoğunlaştırılması ile mümkündür.

Diğer taraftan yapılacak kontrollerin kapsamının belirlenmesi ve risk analizi sonuçları çerçevesinde belirlenerek kontrol/denetim olanaklarının etkin kullanımını sağlanacaktır. Dolayısıyla risk analizi gümrük işlemlerinin yürütülmesinde temel unsurların başında gelmektedir.

Ticaret Bakanlığı’na gümrük işlemlerine yönelik risk analizi çalışmalarını Ticari Araştırmalar ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü yürütmektedir. Genel Müdürlüğü riskli işlemleri firma, eşya, ülke, vb. özelinde tespit ederek taşra ve merkez gümrük idareleri ile paylaşmaktadır. Elde edilen veriler denetim birimleri için öncü bir kaynak teşkil etmekte, incelemeler bu doğrultuda gerçekleştirilmektedir.

Örneğin; bir firmanın Çin’den ithal ettiği bir eşyaya gelen anti-damping vergisi sonrası eşya ithalatlarının Güney Kore menşeli olarak gerçekleşmesi, menşe saptırması olabileceği yönünde riskli bir işlem olarak değerlendirilebilmektedir.

Gümrük Gözetimi Altındaki Eşyanın Gümrük Kontrolleri

Gümrük gözetimi, Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giren, çıkan veya bu bölge içinde bulunan eşyanın; gümrük mevzuatına uygun şekilde işlem görmesini sağlamak amacıyla gümrük idarelerinin sürekli kontrol ve izleme yetkisini ifade eder.

Başka bir ifadeyle gümrük gözetimi, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar ve gerekli durumlarda bu işlem tamamlandıktan sonra da idarenin denetim yetkisi altında bulunmasıdır. Gümrük gözetimi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi’ne girmesiyle başlar, bir gümrük rejimine sokulması, imha edilmesi, mahrece iade edilmesi, gümrüğe terk edilmesi gibi işlemler tamamlanıncaya kadar devam eder.

Gümrük gözetimi kapsamında gümrük idaresi;

• Eşyayı fiziksel olarak inceleyebilir,
• Belgeleri ve beyanname bilgilerini kontrol edebilir,
• Taşıma araçlarını denetleyebilir,
• Firmaların ticari kayıtlarını inceleyebilir,
• Risk analizi doğrultusunda ilave kontroller uygulayabilir.

Bu yetki, gümrük kontrolleri ve gümrük denetimlerinin hukuki temelini oluşturmaktadır. Şimdi gümrük gözetimi altındaki eşyaya uygulanacak gümrük kontrollerini detaylıca ele alalım.  

Sınır Gümrük İdarelerinde Gerçekleştirilen Gümrük Kontrolleri

Sınır gümrük idarelerinde Ticaret Bakanlığı Gümrük Müdürlüğü ve Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü olmak üzere ikili bir teşkilat yapısına sahiptir. Bu ikili idari yapı içerisinde gümrük müdürlüğü gümrük mevzuatından yer alan idari hükümlere yönelik kontroller gerçekleştirir. Gümrük Muhafaza ve Kaçakçılık İstihbarat Müdürlüğü ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu başta olmak üzere ceza hukukunun konusunda giren işlemleri önleme ve yakalama amacıyla görev yürütmektedir.

Sınır Gümrük Müdürlüğü ve Gümrük Kontrolleri

Türkiye’de deniz ve hava sınır kapılarında tüm gümrük işlemleri gerçekleştirilirken kara sınır kapılarında sadece giriş çıkış işlemleri yürütülmektedir. Bu kapsamda kara sınır kapılarında yapılan gümrük kontrolleri Emniyet ve Güvenlik Amaçlı Risk Analizi çerçevesinde yürütülmektedir.

İthalat işlemlerinde Türkiye Gümrük Bölgesi’ne getirilen eşya için, eşya ile taşıma bilgilerini içeren özet beyan taşıtın varışından önce veya varış anında gümrük idaresine sunulur. Özet beyan bilgileri esas alınan eşyalar sınır gümrük idaresine gelmeden risk analizine tabi tutulmakta, sarı hat, kırmızı hat, yeşil hat, X-RAY ve Dedektör taramaları vb. hangi kontrol türünün uygulanacağı belirlenmektedir.

Gümrük Sarı Hat Kontrolü Nedir?

Sarı hat kontrol türünde beyan edilen bilgi ve belgelerin birbirleri ile uyumu incelenmektedir. Sınır gümrük idaresinde; özet beyan, taşıma belgeleri, fatura, TIR Karnesi, Transit Refakat Belgesi vb. belgelerin uyumu çapraz analize tabi tutularak kontrol edilir. Şüpheli durumun varlığı halinde kontrol türü değişikliğine gidilerek daha detaylı aramalar gerçekleştirilir.

Gümrük Kırmızı Hat Kontrolü Nedir?

Kırmızı hat kontrol türünde sınır gümrük idaresinde eşyalar fiziki olarak incelenmektedir. Bu incelemelerde eşyaya ait fatura, TIR Karnesi, Taşıma Belgeleri, Transit refakat belgesi vb. belgeler ile eşyanın fiziki durumu, cins, adet vb. hususları dikkate alınır. Eşyalar ile belgelerin uyumlu olması durumunda işlemler tamamlanır ve araç yurt dışına ya da iç gümrüğe sevk edilir.

Gümrük Yeşil Hat Kontrolü Nedir?

Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü sahibi firmaların kara sınır gümrük idaresinde eşya giriş çıkışlarının kontrol türü yeşil hat olarak belirlenebilmektedir. Bu kontrol türünde eşyalar belge kontrolü ya da fiziki kontrole tabi tutulmadan giriş/çıkış işlemleri tamamlanır.

Gümrük X-RAY ve Dedektör Taramaları

Sınır gümrük idarelerinde bilgisayar otomasyon sistemi tarafından taşıtlar X-RAY e sevk edilebilmektedir. Bu gibi durumlarda emniyet ve güvenlik amaçlı olarak araçta beyan harici eşya, silah, patlayıcı madde, uyuşturucu, tütün ürünleri gibi kaçakçılıkta sıklıkla kullanılan eşyaların kontrolü sağlanır.

Sınır Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü Kontrolleri

Gümrük Muhafaza ve Kaçak İstihbarat Müdürlüğü sınır gümrük idarelerinin emniyet ve gözetimi ile kaçakçılığın önlenmesi ve takibi ile soruşturulması amacıyla faaliyet yürütmektedir. Sınır Gümrük İdaresinin kontrolleri dışında Türkiye Gümrük Bölgesine girişi/çıkış yapacak taşıtlar ve eşyalar Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü personeli tarafından fiziki olarak kontrol edilebilmekte, şüpheli durumlarda X-RAY taraması, köpek araması dahil aramalar gerçekleştirilmektedir. Personelleri adli kolluk statüsünde olup Cumhuriyet Savcısına bağlı olarak görev yapman personel yapacakları yakalamalarda 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, Türk Ceza Kanunu başta olmak üzere ceza kanunları uyarınca faaliyet yürütmektedir.

İç Gümrük İdarelerinde Gerçekleştirilen Gümrük Kontrolleri

İç gümrük idaresi, sınır kapıları dışında, ülke içinde faaliyet gösteren ve ithalat, ihracat ile diğer gümrük rejimlerine ilişkin işlemlerin yürütüldüğü gümrük müdürlüklerini ifade eder. 4458 sayılı Gümrük Kanun’u kapsamında; Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giriş yapan eşya, sınır gümrüğündeki işlemlerden sonra çoğu durumda iç gümrük idaresine sevk edilerek asıl gümrük rejimine burada tabi tutulur. Diğer taraftan iç gümrüklerde ihracat işlemleri tamamlanan eşyalar kara yolu kullanılması durumunda çıkış yapmak üzere sınır gümrük idaresine sevk edilir. Bu çerçevede iç gümrük idarelerinde gerçekleştirilen gümrük kontrollerine değinelim.

Gümrük Müdürlükleri Tarafından Gerçekleştirilen Gümrük Kontrolleri

Sınır gümrük idaresinden İç gümrük idaresine sevk edilen taşıtlar ilgili gümrük müdürlüğüne bir varış bildirimde bulunur. Burada geçici depolama yerine alınan eşyalar deniz yoluyla gelmesi durumunda 45 gün, kara, hava ve diğer yollarla gelmesi durumunda 20 gün içinde bir gümrük rejim beyanında bulunulmak zorundadır. Rejim beyanı yapılan eşyaların gümrük kontrolleri ithalat rejimi için sarı hat, kırmızı hat, yeşil hat olmak üzere 3 farklı türde gerçekleştirilirken ihracat rejiminde sarı hat, kırmızı hat, yeşil hat ve mavi hat olmak üzere 4 farklı türde gerçekleştirilmektedir. Bu kontrol türlerini sırasıyla açıklayalım.

Gümrük Sarı Hat Kontrolü

Sarı hat kontrolünde gümrük beyannamesi ve eki belgelerde yer alan bilgilerin (fatura, taşıma belgeleri, menşe ispat belgeleri, dolaşım belgesi, vb.) birbirleri ile uyumu incelenmektedir. İç gümrük idaresinde muayene mamuru tarafından yapılan kontroller sonucunda belgelerin birbiri ile uyumlu olması durumunda işlemler beyan edilen gümrük rejimi çerçevesinde sonuçlandırılır. Şüpheli durumun varlığı halinde kontrol türü değişikliğine gidilerek eşya kırmızı hatta sevk edilir ve fiziki kontroller gerçekleştirilir. İncelemeler sonucunda Gümrük Kanunu’nun “Vergi kaybına neden olan işlemlere uygulanacak cezalar” başlıklı ve 234 ila 238 inci maddelerine ve “Usulsüzlüklere ilişiklin cezalar” başlıklı 239 ila 241 inci maddelerine temas eden bir durumun mevcudiyeti halinde ek tahakkuk ve idari para cezası düzenlenerek işlemler gerçekleştirilir.

Gümrük Kırmızı Hat Kontrolü

Kırmızı hat kontrol türünde iç gümrük idaresinde varış bildiriminde bulunulan eşyalar ait gümrük beyannamesi ve eki belgeler ile eşyanın fiziki durumu incelenir. Bu kontrol işlemlerinde eşyaya ait fatura, TIR Karnesi, Taşıma Belgeleri, Transit refakat belgesi, menşe belgeleri vb. belgeler ile eşyanın fiziki durumu, cins, adet, ağırlık vb. hususları dikkate alınır. Eşyalar ile belgelerin uyumlu olması durumunda işlemler tabi tutulan gümrük rejimi çerçevesinde tamamlanır.  

Eşyanın kırmızı hat kontrol türünde beyan edilen bilgiler ile fiziki durumu arasında ortaya çıkan farklılıkların Gümrük Kanunu’nun “Vergi kaybına neden olan işlemlere uygulanacak cezalar” başlıklı ve 234 ila 238 inci maddelerine ve “Usulsüzlüklere ilişiklin cezalar” başlıklı 239 ila 241 inci maddelerine temas etmesi durumunda idari yaptırımlar uygulanarak işlemler tamamlanır.

Gümrük Yeşil Hat Kontrolü

Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü sahibi firmaların bir gümrük rejimi kapsamında beyanda bulundukları eşyaların herhangi bir belge ya da fiziki kontrole tabi tutulmadan gümrük işlemlerinin tamamlandığı kontrol türüdür. YYS sahibi firmaların gümrük beyannameleri sarı, kırmızı ve yeşil hatta işlem görebilmekte, ancak işlemler ağırlıklı olarak yeşil hat risk kriteri çerçevesinde yürütülmektedir.

Gümrük Mavi Hat Kontrolü

Mavi hat; Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi firmaların ihracat işlemlerinin belge ve fiziki muayeneye tabi tutulmadan sahibine teslim edilerek sınır gümrük idaresine sevk edildiği, belge kontrollerinin eşya tesliminden sonra gerçekleştirildiği kontrol türüdür. Bu hat kriterinde amaçlanan eşyanın hızlı bir şekilde teslimi ve ihracat sürecinin hızlı bir şekilde tamamlanmasıdır. Güven esasına dayanan bu işlemler belirli kriterleri sağlayan ve OKSB sahibi firmalara tanınmaktadır.

Gümrük Muhafaza ve Kaçakçılık İstihbarat Müdürlüğü Tarafından Gerçekleştirilen Kontroller

Gümrük Muhafaza ve Kaçak İstihbarat Müdürlüğü; gümrük idarelerinin emniyet ve gözetimi ile kaçakçılığın önlenmesi ve takibi amacıyla faaliyet yürütmekte, gümrüklü sahalarda giriş ve çıkış yapan kişi, eşya ve araçların kaçakçılıkla mücadele kapsamında takibini yapmaktadır. Müdürlükte çalışacak personel gümrük muhafaza memurları arasından seçilir ve adli kolluk statüsünde Cumhuriyet Savcısına bağlı olarak görev yapar. Görevlerinde 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, Türk Ceza Kanunu başta olmak üzere ceza kanunları uyarınca faaliyet yürütürler.

Eşyanın Tesliminde Sonra Gerçekleştirilen Gümrük Kontrolleri/Denetimleri

Türkiye Gümrük Bölgesi; Türkiye’nin gümrük mevzuatının uygulandığı ve gümrük işlemlerinin geçerli olduğu coğrafi alanı ifade etmekle birlikte bu alan Türkiye’nin kara ülkesi (ana kara ve adalar), iç suları, kara suları, hava sahası ve serbest bölgeleri kapsamaktadır. Bu gümrük bölgesine eşya giriş çıkışı ancak gümrükçe onaylanmış işlem ve kullanıma tabi tutulması ile mümkündür.

Gümrükçe onaylanmış işlem ve kullanımlar ise;

• Eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulması,
• Serbest bölgeye konulması
• İmhası
• Gümrüğe terk edilmesi,
• Mahrece iade

 Şeklindedir. Gümrükçe onaylanmış işlem ve kullanımlar arasında yer alan eşyanın tabi tutulabileceği sekiz farklı gümrük rejimi bulunmaktadır. Bu rejimler;

• Serbest dolaşıma giriş rejimi
• İhracat rejimi
• Transit rejimi
• Antrepo Rejimi
• Dahilde işleme rejimi
• Hariçte işleme rejimi
• Gümrük kontrolü altında işleme rejimi
• Geçici ithalat rejimi

Şeklindedir. Türkiye gümrük bölgesinde bu gümrük rejimlerinden birine tabi tutulan eşyalar gümrük işlemleri tamamlanıncaya kadar gümrük gözetimi altındadır. Gümrük işlemleri tamamlanan eşyalar sahibine teslim edilir. Sahibine teslim edilen eşyanın gümrük işlemlerinin vergi, ürün güvenliği gibi hususlarının doğru ve eksiksiz şekilde yapılıp yapılmadığı eşyanın sahibine tesliminden sonra da zamanaşımı süreleri içerisinde kontrole, denetime tabi tutulabilmektedir.

Şimdi sırasıyla eşyanın yükümlüye tesliminden sonra gerçekleştirilecek kontrollere/denetimlere değinelim.

Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca Yürütülen Gümrük Denetimleri/Kontrolleri

Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı’nın merkez teşkilatı içerisinde doğrudan Bakan’a bağlı olarak faaliyet gösteren, başkan, grup başkanları ve müfettişlerden oluşan birimdir. Bu birim, sonradan kontrol denetimi, inceleme, soruşturma ve gümrük idare denetimi olmak üzere gümrük işlemlerini inceler, soruşturur ve denetler.

Sonradan Kontrol Denetimleri

Sonradan kontrol, firmaların gümrük ve dış ticaret işlemlerinin Ticaret Müfettişlerince vergi, ürün güvenliği, izin, lisans vb. ticaret politikası önlemleri ile diğer yükümlülükler kapsamında ticari bilgi ve belgeler üzerinden yapılan kontrolü içermektedir.

Bu kapsamda her yıl belirli sayıdaki firma, Risk Yönetimi Değerlendirme ve Koordinasyon Komisyonun olumlu görüşü ve Bakan onayı ile “Yıllık Sonradan Kontrol Programı” kapsamına alınmaktadır. Yıllık plan çerçevesince bu firmalar ticari bilgi ve belgeleri üzerinden Ticaret Müfettişlerince incelenmekte ve elde edilen sonuçlar “Sonradan Kontrol Raporu” adı verilen Rapor ile kayıt altına alınmaktadır. Raporda belirtilen hususlar firmaların risk puanını olumlu veya olumsuz yönde etkilemekte, olmusuz tespitlerin varlığı halinde cezai yaptırımlar saklı kalmak üzere sonraki dönem gümrük işlemlerinde daha sıkı gümrük kontrollerine tabi tutulabilmektedir.

Gümrük Müdürlük Teftişi

Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından her yıl gümrük idareleri teftiş kapsamına alınmakta ve Ticaret Müfettişlerince teftiş edilmektedir. Bu süreçte Gümrük Müdürlüklerinin genel işleyişi, gümrük personelinin teftişinin yanı sıra Ticaret Müfettişleri tarafından şirketlerin ithalat, ihracat ve diğer gümrük işlemleri risk analizi çerçevesinde incelenmektedir. Yapılan incelemelerde herhangi bir usulsüz durumun tespitinde konu hakkında cevaplı rapor yazılır. Cevaplı rapor neticesinde gümrük idaresi vergi eksikliği varsa fark vergiler için ek tahakkuk kararı, cezai hüküm içeren hüküm söz konusuysa ceza kararı düzenler.

Gümrük inceleme ve Soruşturmaları

Gümrük soruşturması, Ticaret Müfettişlerinin gerçek ve tüzel kişilerin gerçekleştirdiği gümrük işlemlerinde ceza kanunlarında suç olarak tanımlanan fiillerin tespitine dönük olarak soruşturmasını ifade eder. Yapılan soruşturma neticesinde düzenlenen Soruşturma Raporu yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına sunulur ve adli tahkikat Cumhuriyet Savcılığınca yürütülür.

YYS Denetimi Nedir?

YYS denetimi, firmaların sahip olduğu Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) kapsamında aranan şartları sürdürüp sürdürmediğinin Ticaret Bakanlığı tarafından kontrol edilmesidir. Bu denetim; mevzuata uyum, mali yeterlilik, kayıt düzeni ve güvenlik kriterleri açısından gerçekleştirilir.

YYS sahibi firmalar;

• Mavi hat uygulaması
• Yerinde gümrükleme
• Azaltılmış belge kontrolü
• Öncelikli işlem avantajı
• Teminat kolaylıkları

gibi önemli kolaylıklardan yararlanır. Ancak bu ayrıcalıkların devamı için firmanın;

• Gümrük mevzuatına uyumlu çalışması,
• Mali açıdan yeterli olması,
• Kayıtlarının izlenebilir ve güvenilir olması,
• Fiziki ve bilgi güvenliği şartlarını sağlaması gerekmektedir.

YYS denetimi ise bu kriterlerin sürdürülebilirliğini ölçer.

YYS denetiminin kapsamında firmanın;

• Mevzuata uyum çerçevesinde ciddi gümrük ihlallerinin olup olmadığı,
• Kaçakçılık veya ağır vergi kaybının söz konusu olup olmadığı,
• Mali yeterlilik açısından firma finansal sürdürülebilirliği ile kamu borçlarının düzenli ödenip ödenmediği,
• Kayıt ve izlenebilirlik çerçevesinde ERP sistemlerinin ithalat-ihracat süreçleri ile entegrasyonu ve geriye dönük izlenebilirliği,
• Güvenlik kriterleri çerçevesinde tesis güvenliği, personel güvenlik prosedürleri, IT ve veri güvenliği, kamera ve erişim kontrol sistemleri incelenir.

Denetim süreci genellikle;

• Risk analizi ve dosya incelemesi,
• Belge ve kayıt kontrolü,
• Yerinde saha denetimi,
• Eksikliklerin tespiti ve raporlama aşamalarından oluşmaktadır.

Yapılan YYS denetimi sonucunda uygunluğun devam etmesi durumunda sertifika korunur, eksiklik varsa düzeltme süresi verilerek eksikliklerin düzeltilmesi istenir. Ağır ihlallerin varlığı durumunda ise sertifika askıya alınabilir veya iptal edilebilir. Bu süreçte olumsuz bir durumla karşılaşılmaması için YYS sahibi firmaların iç kontrol mekanizması kurması, periyodik iç denetim yapması ve gümrük uyum süreçlerinin sürekli güncellenmesi kritik önem taşır.

Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünce Yürütülen Denetim ve Kontroller

Ticaret Bakanlığı teşkilat yapısı içerisinde gümrük idareleri Bölge Müdürlüğü bazında örgütlenmiştir. Bölge Müdürlüğü ise kendine bağlı Gümrük Müdürlüğü, Gümrük Muhafaza Kaçak İstihbarat Müdürlüğü, Tasfiye İşletme Müdürlüğü, Laboratuvar Müdürlüğünden oluşmaktadır.

 Bölge Müdürlüğü, bünyesinde bulundurduğu Şube Müdürlükleri ile bağlı idareler ve Bakanlık merkez birimleri arasında koordinasyonu sağlar, işlemlerin sağlıklı şekilde yürütülmesini öncülük eder. Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü tarafından yapılan risk analizi çerçevesinde elde edilen bilgiler Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü bünyesindeki Kontrol Şube Müdürlüğü ile paylaşılır. Paylaşılan risk analizleri doğrultusunda inceleme gerçekleştiren Kontrol Şube Müdürlükleri tespit ettikleri usulsüz işlemler hakkında rapor düzenleyerek konu hakkında ek tahakkuk ve ceza kararı gibi idari yaptırımların uygulanmasını sağlar.

Zamanaşımı ve Gümrük Denetimine Etkisi

Gümrük vergilerinde zamanaşımı, idarenin eksik veya hiç tahakkuk ettirilmemiş vergileri belirli bir süre içinde talep edebilme yetkisini ifade eder. 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca;

• Vergi alacağına bağlı para cezalarında zamanaşımı süresi 3 yıl,
• Vergi alacağına bağlı olmayan idari para cezalarında ise 8 yıldır. (Kabahatler Kanunu genel hüküm).

Ancak kaçakçılık, sahte belge düzenleme veya kasıtlı yanlış beyan gibi suç teşkil eden fiillerin varlığı halinde zamanaşımı süresi, idari değil cezai nitelik taşır ve Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesinde düzenlenen dava zamanaşımı sürelerine göre belirlenir.

Bir fiilin Gümrük Kanunu’nun usulsüzlüklere ilişikin hükümlere ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hükümlere temas etmesi durumunda adli takibat başlatılır ve ayrıca idari para cezası düzenlenir. Adli süreç neticesinde cezai durumun kesinleşmesi halinde idare tarafından düzenlenen idari para cezası iptal edilir. Adli yargı sürecinin takipsizlik ile neticelenmesi durumunda ise idari para cezası işlemde kalmaya devam eder.