Dahilde işleme rejimi (DİR), ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılacak hammadde ve ara malların gümrük vergisi ve KDV ödenmeden ithal edilmesine imkân sağlayan ekonomik etkili bir gümrük rejimidir. Bu sistem sayesinde ihracatçı firmalar dünya piyasalarından uygun maliyetle girdi temin ederek uluslararası pazarlarda rekabet gücünü artırır.

Dahilde İşleme Rejiminin Tarihçesi

Dahilde işleme rejimi, köken olarak Avrupa’nın sanayi devrimi sonrası ihracat ve sanayi destek politikalarının sonucu olarak ortaya çıktı. Avrupa’nın sanayileşmiş ülkeleri olan İngiltere ve Almanya 19. yüzyılın sonlarından itibaren sanayi üretimini güçlendirmek ve ihracatı artırmak amacıyla hammaddelerin geçici olarak ithalatını vergi muafiyeti sağlayarak teşvik etmiştir.

İkinci dünya savaşı sonrasında 1947 yılında dünya ticaretini yeniden organize etmek amacıyla 23 ülke uluslararası ticareti serbestleştirmek ve tarifeleri düşürmek adına bir araya gelerek GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) anlaşmasını imzaladı. Süreç içerisinde anlaşmaya taraf ülke sayısı her geçen yıl artarken Türkiye 1953 yılında 6202 sayılı Kanun ile GATT’a üye oldu.

GATT’ın 1994 yılında Dünya Ticaret Örgütü şeklinde kurumsal bir yapıya dönüşme süreci içerisinde Round adı verilen çok taraflı müzakere toplantıları organize edildi. Bu toplatılarda ortak kurallar ve politikalar geliştirilirken dahilde işleme rejim uygulamaları da bu süreç içerisinde gelişim gösterdi.

Türkiye’nin dış ticaret rejimi, Ankara Anlaşması ve Türkiye‑AB Gümrük Birliği politikalarına uyum çerçevesinde gelişirken dahilde işleme rejimi 1971 yılında temel girdi destekleri ve vergi muafiyetleri şeklinde uygulanmaya başladı ve sanayi ürünleri ile ihracata dönük üretimde kritik rol oynadı.

1973-1979 yıllarında Tokyo Round ’unda gerçekleştirilen müzakerelerde Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Kodu (Subsidies and Countervailing Measures Code) yürürlüğe girerken ihracata bağlı olarak doğrudan sübvansiyon yasaklandı. Ancak ihraç ürünlerin üretimde kullanılan girdilere ilişkin vergi iade sistemleri (duty draswback) bu yasak kapsamında değerlendirilmedi ve yasal zemine oturtuldu.

GATT XVI ‘ıncı maddesine göre devletler ihracatı artırmak amacıyla doğrudan sübvansiyon ve özellikle ihracat performansına bağlı mali destek veremeyecek, ancak ihraç ürünlerinde kulanılacak ithalat girdilerden alınan vergi iade edilebilecekti. Bunun dışında ihracatın sübvansiyon edilmesi halinde ithalatçı ülke yerli sanayisinin gördüğü zararı telafi ekmek amacıyla GATT 6’ıncı (Telafi Edici Vergiler) maddesi uyarınca telafi edici vergi (countervailing duty) uygulayabilecektir.

Türkiye’de 2000 sonrası dönemde dahilde işleme rejimi teknik anlamda “vergi iadesi ve askıya alma sistemi” olarak uygulanmaya başlandı. Bu süreçte iç düzenlemeler, girdi-çıktı analizleri, eşdeğer eşya uygulamaları, şeffaflık, izlenebilirlik ve telafi edici vergi riskine karşı kontrol mekanizmaları geliştirildi.  Bu sistem Gümrük Birliği ülkelerinde “inward processing regime” olarak adlandırılmakta ve uygulanmaktadır.

Dahilde İşleme Nedir Rejimi Nedir?

Dahilde İşleme Rejimi (DİR), ihraç edilecek bir ürünün üretiminde kullanılacak olan hammadde, yardımcı madde, ambalaj veya işletme malzemelerinin yurt dışından gümrük vergisi ve KDV ödenmeksizin ithal edilmesine olanak sağlayan bir teşvik sistemidir. İhracatçı firmaların dünya pazarlarında rekabet gücünü artırmak amacıyla oluşturulmuş en etkili ekonomik etkili gümrük rejimidir.

Dahilde işleme sisteminin amacı, yerli üreticilerin uluslararası rekabet gücünü artırmak amacıyla dünya piyasasından en uygun fiyatla hammadde tedarikini sağlamaktır. Bu işletmeler yurtdışındaki rakipleriyle Konuyu bir örnek ile açıklayalım.

Örnek Olay:

T tekstil işletmesi Türkiye’de kumaş tedarik edip takım elbise üreten ve bu ürünleri Almanya’ya ihraç eden bir işletmedir. T işletmesi ihtiyaç duyduğu kumaşı yurtiçi piyasasından 100 birim maliyetle tedarik etmektedir. Rakip Bangladeşli B işletmesi ise aynı nitelikteki kumaşı kendi ülkesinden 50 birim maliyetle tedarik ederek takım elbise üretmekte ve Almanya’ya ihraç etmektedir.

Diğer değişkenler sabit olduğu ve işletme maliyetlerinin sadece kumaş olduğu varsayımı altında T işletmesi yoğun rekabet ortamında pazar payını artırmak amacıyla maliyet fiyatından takım elbise adet fiyatı 100 birim olarak Almanya’da yerleşik A işletmesine teklifte bulunmuştur. Aynı koşullarda rakip B işletmesi ise %20 kâr marjı belirleyerek adet fiyatı 60 birimden Almanya’da yerleşik A işletmesine fiyat teklifinde bulunmuştur. A işletmesi doğal olarak tercihini B işletmesinden yana kullanmıştır.

Verdiğimiz örnekte hammadde tedarik fiyatları nedeniyle rakip firma%20 gibi bir kâr marjına rağmen maliyetine fiyat teklifi sunan Türk firmasından daha düşük bir teklif sunabilmektedir. İşte bu ve benzeri durumların önüne geçilebilmesi, Türk işletmelerinin rekabet gücünü artırmak ve uluslararası piyasalardan hammadde tedariğini sağlaması amacıyla Dahilde İşleme Rejimi uygulamaya konmuştur.

Şimdi örneği Dahilde İşleme Rejiminin kullanıldığı şekilde tekrar ele alalım.

T tekstil işletmesi Türkiye’de takım elbise üreten ve bu ürünleri Almanya’ya ihraç eden bir işletmedir. T işletmesi dahilde işleme izin belgesi kullanarak kumaş tedariğini Bangladeş’ten sağlamaktadır. Yurt içi piyasalarda kumaş 100 birimken Bangladeş’te 50 birimdir. T firması dahilde işleme izin belgesi kullanarak kumaşı Bangladeş’ten 50 birim fiyattan ithal etmektedir. İşletme DİİB kullanıldığı için kumaşı gümrük vergilerinden ve ticaret politikası önlemlerinden muaf olarak ithal edebilmektedir.

Rakip Bangladeşli B işletmesi ise aynı nitelikteki kumaşı kendi ülkesinden yine 50 birim maliyetle tedarik ederek takım elbise üretmekte ve Almanya’ya ihraç etmektedir.

Diğer değişkenler sabit olduğu ve işletme maliyetlerinin sadece kumaş olduğu varsayımı altında T işletmesi yoğun rekabet ortamında pazar payını artırmak amacıyla herhangi bir kar olmadan maliyet fiyatından takım elbise adet fiyatını 50 birim olarak A işletmesine teklifte bulunmuştur. Aynı koşullarda rakip B işletmesi ise %20 kâr marjı belirleyerek adet fiyatı olarak 60 birim A işletmesine fiyat teklifinde bulunmuştur. A işletmesi doğal olarak tercihini Türk T işletmesinden yana kullanmıştır.

Örnek olayda görüleceği üzere dahilde işleme rejiminin (DİR) temel mantığı ve vizyonu Türk işletmelerin uluslararası piyasalardan hammadde tedarik ederek dünya piyasasında rekabet gücünü artırmaktadır.

Dahilde İşleme Rejiminden Kimler Yararlanabilir?

Dahilde işleme rejiminden;

Türkiye’de yerleşik üreticiler,

• İthal eşyasının işlem görmüş ürün içinde kullanıldığı tespit edilebildiği,
• Türkiye Gümrük Bölgesindeki üreticilerin temel ekonomik çıkarlarının olumsuz etkilenmediği,
• Dahilde işleme rejiminin işlem görmüş ürünlerin ihracı veya yeniden ihracı için en iyi imkanların yaratılmasına yardımcı olduğu hallerde

Yararlanabilir.

Dahilde işleme rejimi dahilde işleme izin belgesi ve dahilde işleme izni olmak üzere iki farklı uygulama mevcuttur. Şimdi sırasıyla bu uygulamaları detaylıca açıklayalım.

Dahilde İşleme Rejiminde Kullanılan Temel Kavramlar

Dahilde işleme rejimi, teknik detayları olan kapsamlı bir uygulamadır. Bu rejimi doğru anlamak için gerekli bazı temel kavramlara aşağıda yer verilmiştir.

Asıl işlem görmüş ürün: Dahilde işleme rejimi uygulamasında elde edilmesi hedeflenen asıl ürünü ifade eder.

İkincil işlem görmüş ürün: İşleme faaliyetleri sonucunda üretilen asıl işlem görmüş ürün dışındaki diğer ürünleri ifade eder.

İşlem görmüş ürün: İşleme faaliyetleri sonucunda elde edilen asıl veya ikincil işlem görmüş ürünün tamamını ifade eder.

Verimlilik oranı: İthal edilecek girdi miktarınının taahhüt edilen ihracat miktarına oranının yüzde şeklinde ifadesidir. Verimlilik oranı = (İhraç ürün miktarı / kullanılan ithal girdi miktarı) formülü ile hesaplanır.

Döviz Kullanım Oranı: DİİB kapsamında yurt içi alımlar hariç CIF ithal tutarının (Fatura bedelinin CIF ABD Dolarına karşılık gelen değerinin) FOB ihraç tutarına (ikincil işlem görmüş ürünün serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithalatının yapılması halinde bu ürünün gümrük kıymeti dahil) olan yüzde oranını ifade eder.

Fire: İşleme faaliyetleri sırasında özellikle kuruma, buharlaşma, sızma veya gaz kaçağı şeklinde yitirilen ve imha olan kısım ile ekonomik değeri olmayan atıkları ifade eder.

Satır Kodu: Dahilde işleme izin belgesinde yer alan, ithal ve ihraç eşyasını tarif eden ve Dahilde İşleme Rejimine ilişkin bilgi iletişiminde dikkate alınacak belge numarasını da içeren kod bilgisini ifade eder.

İşletme Malzemesi: İşleme faaliyetleri sırasında tamamen veya kısmen tüketilseler dahi, ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan ancak ürünün bünyesinde yer almayan ve sabit tesislerin çalışabilir durumda olmasını temin eden (enerji ve yakıt hariç), yatırım malı makine ve teçhizat niteliğinde olmayan malzemeyi ifader eder.

Eşdeğer Eşya: İşlem görmüş ürünün elde edilmesinde ithal eşyasının yerine kullanılan ve ithal eşyası ile asgari 8 (sekiz)’li bazda gümrük tarife istatistik pozisyonu, ticari kalite ve teknik özellikleri itibarıyla aynı kalite ve nitelikleri taşıyan serbest dolaşımda bulunan eşyayı ifade eder.

Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) Nedir?

Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB), dahilde işleme rejimi kapsamında ileri seviyede işçilik gerektiren ihraç ürünlerin üretimde kullanacak ham madde ve ara malların, gümrük vergileri ödenmeden ithalatına olanak sağlayan Ticaret Bakanlığı tarafından verilen bir belgedir. Dahilde işleme rejimi kapsamında taahhüt edilen ihracat, gerekli girdi ithalatı, sarfiyat tabloları ve diğer koşullar bu belge üzerinden takip edilir ve sonuçlandırılır.

Dahilde İşleme İzni (Dİİ) Nedir?

Dahilde işleme izni; dahilde işleme rejimi kapsamında basit işçilik gerektiren ihraç ürünlerin üretimde kullanacak ham madde ve ara malların, gümrük vergileri ödenmeden ithalatına olanak sağlayan gümrük idaresince verilen izindir. İhracat taahhüdü ithalat ve ihracat gümrük beyannamesi üzerinden Gümrük Müdürlüğü tarafından takip edilir ve sonuçlandırılır.

Dahilde İşleme İzin Belgesi ile Dahilde İşleme İzni Arasındaki Farklar Nedir?

Dahilde İşleme İzin Belgesi	Dahilde İşleme İzni
Ticaret Bakanlığı-İhracat Genel Müdürlüğü tarafından verilir.	Gümrük Müdürlüğü tarafından izin verilir.
Tamir amaçlı ithalat, basit işleme faaliyetleri, garanti kapsamında parça değişimi vb. işlemleri kapsamaktadır.	İleri işleme faaliyetlerini kapsamaktadır.
Tek kullanımlıktır. Bir gümrük beyannamesi bazında kullanılır.	Belirli bir dönem içerisinde seri üretilen ürünlerin belge süresi içerisinde ihracında uygulanır. Birden fazla gümrük beyannamesi işlem görebilir.
Gümrük Müdürlüğünce takip edilir ve sonuçlandırılır.	Bakanlık tarafından DYS üzerinden takip edilir ve sonuçlandırılır.

Dahilde İşleme İzni Verilebilecek Durumlar Nelerdir?

Dahilde işleme izni, dahilde işleme rejim kullanımını basit işlem ve işçilik gerektiren üretim süreçleri için kolaylaştıran bir uygulamadır. Bu kapsamda izin verilecek işlem ve işçilik 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi İhracat Tebliği’nin 14 üncü maddesinde açıklanmıştır. Bu işlem ve işçilikler;

• Temel tekstil  hammaddeleri ile tekstil ve deri kimyasal maddeleri dışında kalan tela, etiket, düğme, fermuar, çıtçıt, rivet, askı, kuşgözü, şerit, kordela, lastik vb. ithal yardımcı maddelerin ihraç edilecek ürünlerde kullanılacak olması durumunda,
• Kıymetli maden ve taşların ithalatını müteakip ihraç edilmek üzere işçiliğe tabi tutulması,
• Eşyanın korunması, görünüş ya da satış kalitesinin iyileştirilmesi, yeniden dağıtım veya yeniden satış için hazırlanmasına yönelik işlemler,
• Eşyanın montajı, kurulması, diğer eşyayla birleştirilmesi, bir araya getirilmesi veya ihraç edilecek eşyanın tamamlanması dahil olmak üzere işçiliğe tabi tutulması,
• Eşyanın yenilenmesi ve düzenli hale getirilmesi dahil olmak üzere tamir edilmesi veya boyanması,
• Eşyanın elden geçirme ve ayarlar da dahil olmak üzere onarımı,
• Eşyanın baskı işlemine tabi tutulması, asorti edilmesi, etiketlenmesi, ambalajlanması, temizlenmesi, elenmesi, fiziksel boyutunun değiştirilmesi, kavrulması veya kabuğundan ayrılması, asorti bağırsağın tüplenmesi,
• Fide ithalatını müteakip, ihraç edilmek üzere kesme çiçek yetiştirilmesi,
• Çelik filmaşin ithalatını müteakip, ihraç edilmek üzere çivi ve sıcak çekme siyah tel üretimi,
• Rulo sacın ithalatını müteakip, ihraç edilmek üzere kesilmiş sac elde edilmesinde kullanılması,
• Bedelsiz olarak ithal edilen eşyanın işleme faaliyetine tabi tutulması (Tarım ürünlerindeki bedelsiz ithalat, Savunma Sanayi Projeleri kapsamında bedelsiz ithalat, 8531.20.40 gümrük tarife istatistik pozisyonunda yer alan “Aktif matris sıvı kristal tertibatlı olanlar (LCD)” isimli maddenin bedelsiz ithalatı ile 30.02, 30.03 ve 30.04 gümrük tarife pozisyonunda yer alan ürünlerin ihracatı kapsamında yapılacak olan bedelsiz ithalat hariç olmak üzere)

Şeklindedir. Bu işlemler için Gümrük Müdürlüğü tarafından dahilde işleme izin verilebilir. Ancak bazı eşyalar için yukarıdaki işlemler gerçekleştirilse dahi izin verilmez. Bu eşyalara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.

Dahilde İşleme İzni Verilmeyecek Eşya Listesi

Fasıl-GTİP	Eşya Adı
01-04	Tüm eşyalar
05	Tüm eşyalar (Bağırsak hariç)
0601	Tüm eşyalar
07-15	Tüm eşyalar
16	Tüm eşyalar (Salyangoz hariç)
17-24	Tüm eşyalar
43	Tüm eşyalar (Aksesuar olarak kullanılmak amacıyla ithal edilecekler ile koyun ve kuzu kürkü ile bunlardan mamul eşya hariç)
4203.10	Tüm eşyalar (Tamir amaçlı olanlar hariç)
8481.80.19.00.11	Musluklar
8528.72.31.00- 8528.73.00.00	Televizyonlar (Tebliğin 14/1-d bendinde belirtilen işleme faaliyetine tabi tutulacak televizyonlar hariç)

Dahilde İşleme Rejim Türleri Nelerdir?

Şartlı muafiyet sistemi ve geri ödeme sistemi dahilde işleme rejiminde uygulanan iki farklı sistemdir. Bu uygulamalara ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.

Şartlı Muafiyet Sistemi Nedir?

Şartlı muafiyet sistemi, dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında hedeflenen asıl işlem görmüş ürünün imalatında kullanılacak girdilerin (hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul, değişmemiş eşya, ambalaj) ticaret politikası önlemlerine tabi olmadan, gümrük vergileri ödenmeden ve teminata bağlanarak ithaline olanak sağlayan sistemdir.

Dahilde işleme rejiminde en çok kullanılan uygulamadır.

Geri Ödeme Sistemi Nedir?

Geri ödeme sisteminde dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürün bünyesinde kullanılacak girdilerin (hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul, değişmemiş eşya, ambalaj) ithalatında gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemleri uygulanır ve taahhüt edilen İşlem görmüş ürünlerin ihracından sonra ise ithalat esnasında ödenen vergiler geri verilir.

Bu sistemde ithal girdiler için ödenen gümrük vergilerinin iadesi için dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme iznine ilişkin taahhütün kapatılmasının ardından 3 ay içerisinde gümrük idaresine başvuru yapılır. Başvuru sonrasında gümrük idaresi 3 ay içerisinde bu vergileri geri vermekle yükümlüdür.

Dahilde İşleme Rejiminde Belge Kodları:

D1 Kodlu DİİB: Dahilde işleme rejiminde Şartlı Muafiyet sisteminin kullanıldığını ifade eder. DYS başvuru esnasında DİR D1 Belge Başvurusu sekmesi üzerinden başvuru işlemleri yürütülür.

D3 Kodlu DİİB: İhracat Sayılan Satış ve Teslimlerde gümrük muafiyeti çerçevesinde düzenlenen belgedir.

D5 Kodlu DİİB: Dahilde işleme rejiminde geri ödeme sistemi çerçevesinde düzenlenen belgedir.

Dahilde İşleme Rejiminde Teminat ve İndirimli Teminat Uygulaması

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 202 maddesinde teminat uygulamalarına ilişkin hükümler tesis edilmiştir. Buna göre, gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak amacıyla teminat verilmesi gereken durumlarda teminat oranı söz konusu gümrük vergileri kadardır.

Bu genel hüküm olmakla birlikte gümrük idaresi belirli şartlar altında farklı oranlarda teminat uygulayabilmektedir. Buna göre DİİB kapsamlıda hesaplanan gümrük vergilerinin;

• YYS sahibi firmalar için %1 oranında,
• OKSB sahibi firmalar için,

Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında yapacakları ithalatta, bu ithalattan doğan verginin %10’u,

100 işçi çalıştırıp 5 ila 25 milyon USD tutarında ihracat yapıyorsa %5’i,

250 işçi çalıştırıp en az 25 milyon USD tutarında ihracat yapıyorsa %1’i,

Oranında teminat aranır.

Geçici veya kati anti-damping vergisi veya sübvansiyon vergisine tabi eşyanın ithalatında anti-damping ve sübvansiyon vergisine indirimli teminat uygulanmaz. Bunun dışında bu ithalattan doğan vergi indirimli teminat uygulamasından yararlandırılır.

Yükümlü tarafından teminat;

• Para,
• Bankalar tarafından verilen teminat mektubu,
• Hazine tahvil ve bonoları,

Şeklinde verilebilir.

Dahilde İşleme İzin Belgesi(DİİB) Başvurusu Nasıl Yapılır? (Adım Adım Süreç)

Dahilde işleme izin belge başvurusu Ticaret Bakanlığı uygulaması olan destek yönetim sistemi(DYS) üzerinden elektronik ortamda yapılır. Başvuru sırasında ele alınacak temel mantık Bakanlık tarafından verilen süre içerisinde ihtiyaç duyulan hammadde, ara madde ve işleme malzemelerinin yurt dışından ithali ve bu girdilerin işlenerek süresi içinde hedeflenen asıl işlem görmüş ürün şeklinde ihraç edilmesidir. Belge sahibi firma taahhütlerini tamamlanmasının ardından DYS üzerinden gerekli bilgi/belgeleri yükleyerek Bakanlığa kapama başvurusunda bulunur. Şimdi bu süreci detaylalıca açıklayalım.

Ön Hazırlık Süreci

Dahilde işleme izin belgesi başvuru öncesinde firmanın kapasite raporu, ithalatları ve ihracatları bir bütün olarak analiz edilerek proje çalışması yürütülmelidir. Zira ithal girdilerin tedarik edildiği ülke ile ihracatın gerçekleştirildiği ülke ve Türkiye arasındaki uluslararası anlaşmalar, telafi edici vergi hesaplamalarında, menşe kazanım şartlarında ve sunulacak belgelerin niteliğinde farklılık oluşturacaktır.

Sektör ve firma bazlı olarak değişen oranlarda belirlenen döviz kullanım oranı, verimlilik oranı, fire miktarı, ikincil işlem görmüş ürün ve asıl işlem görmüş ürün unsurlarının detaylı olarak belirlenmesi de hazırlık sürecinin en önemli aşamasıdır.

Gerekli Belgelerin Hazırlanması

Dahilde işleme izin belgesi başvurusu öncesinde gerekli belgelerin hazırlanması gerekmektedir. Bu belgeler;

• Güncel kapasite raporu
• Ticaret sicil gazetesi
• İmza sirküleri
• Vergi levhası
• Son 1 yıla ait ihracat performansı (daha önce DİİB kullanılmışsa)
• Proforma faturalar (ithal girdi için)
• Üretim reçetesi (input-output tablosu)
• Fire oranı hesaplaması

Şeklinde sıralanabilir. Diğer taraftan Ticaret Bakanlığı yapılacak DİİB başvurusunun niteliğine göre bu belgelere ek olarak ilave bilgi/belge talebinde de bulunabilir.

Dahilde İşleme İzin Başvurusu Nasıl Yapılır

Dahilde işleme izin belgesi başvurusu Ticaret Bakanlığı’nın Destek Yönetim Sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilir. Bu kapsamda firmaların öncelikle destek yönetim sistemine (DYS) üye olmaları gerekmektedir. Dilerseniz DYS sistemine nasıl kayıt olunacağı konusunda …. başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz. Destek yönetim sistemine buradan giriş yapabilirsiniz.

DYS ’ye firma yetkilisi elektronik imza ile giriş yapar. Ayrıca 3. şahıslar için de sisteme giriş ve başvuru yetkisi verilmesi mümkündür. Öncelikle şartlı muafiyet sistemi ve geri ödeme sistemi arasından firma için uygun olan tercih edilir. Sistem MERSİS ’ten firma bilgilerini otomatik olarak çeker. Başvuruda ithal ve ihraç eşya GTİP ve tanımı, belge süresi, fire, ihracı taahhüt edilen birim/toplam tutar ve miktar, asıl işlem görmüş ve ikincil işlem görmüş ürün, döviz kullanım oranı, verimlilik oranı vb. bilgiler sisteme girilir ve sarfiyat tablosu oluşturulur. Sarfiyat tablosu firma kapasite raporuna uygun oluşturmalıdır. Son aşamada sisteme girişi yapılan proje kontrol edilir ve e-imza ile imzalanarak Ticaret Bakanlığına gönderilir.

Ticaret Bakanlığında görevli uzman tarafından DİİB başvurusu, GTİP uyumu, fire oranı, kapasite yeterliliği, ihracat taahhütünün gerçekçiliği vb. kriterler çerçevesinde incelenir. Eksiklik olması durumunda DYS üzerinden “revize talebi” gönderilir. Başvurucu gerekli revize işlemlerini gerçekleştirdikten sonra başvuru dosyasını sistem üzerinde tekrar Bakanlığa iletir. Bakanlığının başvuruyu uygun görmesi üzerine sistem belge numarası üretir. DYS ’ye yüklenen DİİB başvurusunun uzman tarafından incelenmesi ve onaylanma süresi ortalama 7-10 iş günüdür. Başvuruda revize talebi olması durumunda süre 3-10 gün daha uzayabilmektedir.

Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) DYS Başvurusunda En çok Yapılan Hatalar:

Proje formu doldurulurken dikkat edilmesi gereken kritik noktalar.

• GTİP tanımının yanlış yazılması,
• Kapasite raporuyla uyumsuz miktar taahhüttü
• Aşırı yüksek veya düşük fire miktarı
• İthal girdinin ihraç ürünüyle teknik bağının kurulamaması
• Proforma tutarlarının gerçekçi olmaması

Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) Kapatma İşlemleri ve Teminat Çözme

Dahilde işleme izin belgesinde taahhüt edilen ihracatın tamamlanmasının ardından firmanın en geç belge süresinin sonundan itibaren 3 ay içerisinde ilgili gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüğüne müracaat etmesi gerekir. Başvuru esansında;

• Gümrük beyannameleri asılları veya elektronik ortamda temin edilen gümrük beyannamesi bilgileri,
• İhracat listesi,
• İthalat listesi,
• Ekspertiz raporu (DİİB özel şartlar bölümünde belirtilmesi halinde)
• Yeminli mali müşavirlerce onaylı ihracata ilişkin gümrük beyannamesi listesi ve konuyla ilgili yeminli mali müşavir raporu (Tecil-terkin sistemi çerçevesindeki belge kapsamındaki yurt içi alımlarda)

Belgeler DYS üzerinden Bölge Müdürlüğüne sunulur. Bakanlık gerekli görmesi halinde ilave bilgi/belge isteyebilir. Belge kapsamında ithal edilen eşyanın işlenmesi sonucu elde edilen işlem görmüş ürünün ihraç edildiğinin tespiti durumunda DİİB kapatılır. Taahhütün kapatılabilmesi için belge süresi içinde ithalat beyannamelerinin tescil edilmiş olması, ihracat beyannamesine ilişkin ihracatın gerçekleşmesi gerekir. Yine DİİB taahhüdünde sayılacak ithalat ve ihracat beyannamelerinin 44 no.lu hanesine ilgili DİİB satır kodu yazılması gerekir.

DİİB kapatma işlemi ilgili vergi dairesine ve bankaya bildirilir. Diğer taraftan ihracat ve ithalat listeleri gümrük müdürlüklerine taahhüt kapatma yazısı ekinde gönderilir. İhracat taahhütünün kapatılmasının ardından şartlı muafiyet sistemi çerçevesindeki dahilde işleme izin belgeleri kapsamında alınan teminatlar gümrük idaresince,

Geri ödeme sistemi çerçevesinde dahilde işleme iziz belgesi/dahilde işleme izni kapsamında alınan vergi ilgili gümrük idaresince iade edilir.

Dahilde İşleme Rejiminde Telafi Edici Vergi ve Hesaplaması:

Türkiye’nin herhangi ikili veya çok taraflı ve bölgesel anlaşma ile vergi muafiyeti tanıdığı ülkeler dışından ithal ettiği gümrük vergisine tabi ürünlerin DİİB kapsamında yurt içinde işlendikten sonra ikili veya çok taraflı ve bölgesel anlaşma sağlanan ülkelere ihracı durumunda, ithal edilen eşya ile ilgili vergi, ihracat sırasında ödenir. Ödenen bu vergi telafi edici vergi (TEV) olarak adlandırılır.

Serbest ticaret anlaşması imzaladığımız ülkeler, AB üyesi ülkeler, Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonuna taraf ülkeler bu kapsamdadır. İşlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan ithal eşyaya ilişkin varsa telafi edici verginin her bir ihracata ilişkin gümrük beyannamesi tescil tarihinde ödenmesi gerekmektedir.

Dahilde İşleme Rejiiminde Süreler ve Ek Süre Uygulaması

Dahilde işleme izin belgesinin/izninin süresi azami olarak 12 ay olmakla beraber sektöre göre farklılık arz etmektedir. Ancak, gemi inşa, komple tesis vb. ile üretim süresi 12 ayı aşan ürünler ve savunma sanayii kapsamında ihraç edilecek projeler için proje süresi kadar süre verilebilmektedir.

Dahilde işleme izin belgesi için süreler sektör bazda Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan genelgeler ile belirlenmektedir. DYS üzerinde yapılacak DİİB başvurularında Bakanlık başvuruyu onaylaması sırasında belge için verilen süreyi de sistem üzerinde belirtir. Dahilde işleme izni için belirlenen süreler ise Gümrükle Genel Müdürlüğünün 2013/19 sayılı Genelgesi ile belirlenmiştir.

Dahilde İşleme Rejiminde Süre Başlangıcı ve Süre Sonu:

Süre belge/izin tarihi ile başlar ve verilen sürenin rastladığı ayın son günü biter. Ancak belli durumlarda bu süreye ek süre alınması mümkündür. Ek süre için dahilde işleme izin belgesi için belge süre sonundan itibaren 3 ay içerisinde Ticaret Bakanlığına, dahilde işleme izni için süre sonundan itibaren 2 ay içinde Gümrük Müdürlüğüne başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Dahilde İşleme Rejiminde Ek Süreler Nelerdir? Nasıl Alınır?

Dahilde işleme rejiminde ek süreler;

• Süre Kaydırımı,
• Performans ek süresi,
• Mücbir sebep ek süresi,
• Haklı sebeple ek süre,

Olmak üzere 4 farklı şekilde uygulanmaktadır. Sırası ile bu süreleri inceleyelim.

Süre Kaydırımı:

Dahilde işleme izin belge süresinin ilk ithalat yapıldığı tarihe kaydırılmasına süre kaydırımı denir. Örneğin DİİB alınmasının ardından 2 aylık bir sürenin ardından ilk ithalat işleminin yapılması durumunda belge süresinin 2 ay uzatılması mümkündür. Süre kaydırma işlemi kapsamında en fazla 3 ay DİİB süre uzatımı yapılır.

Performans Ek Süresi

Dahilde işleme izin belgesi kapsamında taahhüt edilen ihracatın değer cinsinden %25 ‘inin gerçekleşmesi durumunda belge süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir. Örneğin DİİB orijinal süresinin 6 ay, taahhüt edilen ihracat tutarının 100.000 USD olması durumunda 25.000 USD ihracatın gerçekleşmesi (taahhüt edilen ihracatın %25’i) belge sahibine 3 ay ek süre alma imkânı tanır.

Mücbir Sebep Ek Süresi

Ticaret Bakanlığı, olağanüstü durumlarda mücbir sebeple üreticilerin taahhütlerini gerçekleştiremediğini varsayarak dahilde işleme izin belgesine/dahilde işleme izinlerine ek süreler verebilmektedir. Mücbir sebep halleri şunlardır;

• Deprem, sel, don, fırtına, kasırga vb. tabii afetler ve yangın durumlarında,
• Ülkemiz veya ithalatçı ülkede devletçe konulan yasaklar, harp ve abluka hali veya genel salgın hastalık durumlarında,
• İthalatçı ülke ya da Türkiye’de devletçe konulan yasaklar, harp ve abluka hali veya genel salgın hastalık benzeri durumlarda,
• Yükümlü firmanın faaliyetinin kamu otoritelerince kısıtlanması, durdurulması veya firmaya el konulması durumlarında,
• Yükümlü firmanın iflası veya konkordato ilan etmiş olması ya da firma hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olması durumlarında,
• Şahıs firmalarında firma sahibinin ölümü halinde,
• Grev ve lokavt halinde

Belge/İzin sahibi yukarıda saydığımıza nedenlere dayanarak ek süre müracaatında bulunabilir. Ek süre mücbir sebep ve olağanüstü halin süresi dikkate alınarak belirlenir.

Haklı Sebeple Ek Süre

Dahilde işleme izin beldesi kapsamında eşdeğer eşya kullanılması durumundaönceden ihracata tekabül eden ithalatın belge süresi içinde gerçekleştirilememesi halinde belge sahibi ek süre talebinde bulunarak ithalat işlemleri bu süre içerisinde gerçekleştirebilir.

 Bu kapsamda belge süre uzatımına haklı sebeple ek süre denir. Haklı sebeple ek süre kapsamında belge orijinal süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir.  

Dahilde İşleme Rejiminin Sağladığı Avantajlar

Gümrük Vergisi Maufiyeti Sağlar

KDV Muafiyeti sağlar.

KKDF Muafiyeti Sağlar

Kaynak kullanımını Destekleme Fonu (KKDF), banka kredileri ve vadeli ithalat işlemleri üzerinden sağlanan bir fon kesintisidir. İthalatın finansmanında kabul kredili, mal mukabili ve vadeli akreditif ödeme şekilleri kullanılması durumunda %6 oranında KKDF kesintisi uygulanmaktadır.

Dahilde işleme rejimi kapsamında yapılacak ithalat işlemleri ise KKDF kesintisinden istisnadır. Yukarıda bahsettiğimiz mal mukabili, kabul kredili ve vadeli akreditif ödeme şekilleri kullanılsa dahi KKDF kesintisi yapılmaz.

BSMV Muafiyeti Sağlar

BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi), 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında banka ve sigorta şirketlerinin işlemlerinden sağladığı kazançların belli bir oran üzerinden vergilendirildiği dolaylı bir vergi türüdür. Banka ve sigorta şirketleri sağladıkları işlemler sırasında vergi sorumlusu olarak BSMV kesintisi yapar.

İthalat işlemlerinin finansmanı amacıyla ithalatçı firma tarafından bankalardan sağlanacak kredi, komisyonlar ve diğer banka işlemlerinde BSMV kesintisi gerçekleştirilir. Dahilde işleme rejimi kapsamında gerçekleştirilen ithalatlarda ithalat kredileri, akreditif işlemleri, banka teminat mektupları vb. banka ve sigorta işlemleri BSMV den istisna tutulmuştur.

Dış Ticarette Standardizasyon ve Teknik Düzenlemeler Mevzuatına Tabi Değildir

Dış ticaret rejiminde ithal eşyaların muhtelif kurum mevzuatında belirlenen standardizasyon ve teknik düzenlemelere uyumlu olması gerekmektedir. Bu uyuma ilişkin kontroller elektronik risk esaslı kontrol sistemi olan Tareks üzerinden yürütülür. İlgili kurumların Tareks üzerinde yapacağı bu kontroller ithalat sürecini uzatabilmekte, firmalara ilave maliyetler yükleyebilmektedir.

Dahilde işleme rejimi, ithal eşyasının dış ticarette teknik standardizasyon ve teknik düzenlemelerden muaf tutularak ithal edilmesine olanak sağlamaktadır. Bu çerçevede ithalat süreci kısalır, yükümlüler TAREX kapsamında yapılacak kontrollerin gerektirdiği ilave maliyetlerden kaçınmış olur.

Kota, Tarife Kontenjanı, Gözetim vb. Ticaret Politikası Önlemlerine Tabi Olmama

Türk dış ticaret rejiminde yerli üreticiyi korumak, yerli sanayinin zarar görmesini engellemek, haksız rekabeti önlemek, piyasa dengesini sağlamak ve oluşabilecek tehlikelerin önüne geçmek amacıyla kota, tarife kontenjanı, ant-damping vergisi, korunma önlemleri vb. ticaret politikası araçları uygulamaktadır.

DİİB kapsamında ihraç edilecek ürün üretiminde kullanılacak ithal girdiler tarife kontenjanı, gözetim, kota vb. ticaret politikası önlemlerinden muaf tutulmuştur.

Dahilde işleme İzin Belgesi Kapsamında Yurt İçi Alımı – Tecil Terkin Sistemi

Dahilde işleme izin belgesi kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul, değişmemiş eşya ve ambalaj malzemelerinin yurt dışından temininin yanı sıra yurt içinden de temin edilmesi mümkündür. Bu kapsamda yurt içinden alınacak hammadde ve malzeme alımında tecil terkin uygulamasını kullanarak KDV ödemeden alım yapılabilir.

 Yurt içinden tedarik edilen bu eşyalar dahilde işleme rejiminin uygulanması bakımından ithal eşya gibi değerlendirilir. Ancak dahilde işleme izin belgesi kapsamında yurt içinden temin edilen ürünlerin işlem görmüş ürün olarak ihracatının süresi içinde gerçekleştirilememesi halinde Gümrük Kanunu 238. Maddesi hükümleri uygulanmaz.

Ayrıca yurt içi alımlarda ikincil işlem görmüş ürünlere ve DİİB’nin döviz kullanım oranlarına ilişkin koşullar, yurt içi alımlarda dikkate alınmaz.

Ticaret Bakanlığının web sayfasından dahilde işleme rejimine ilişkin mevzuata buradan ulaşabilirsiniz.